Στο Θέατρο Μικρό Χορν, το «5ο Βήμα» του βραβευμένου Ιρλανδού συγγραφέα David Ireland δεν είναι απλώς μια ακόμη θεατρική παράσταση για τον εθισμό. Είναι μια ωμή, συχνά αφοπλιστικά αστεία και τελικά βαθιά ανθρώπινη αναμέτρηση με την αλήθεια. Μια παράσταση-ντουέτο που στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στη δύναμη του λόγου και στις ερμηνείες δύο ηθοποιών που κρατούν το κοινό σε διαρκή εγρήγορση για 88 λεπτά.
Η υπόθεση είναι φαινομενικά απλή: ένας αλκοολικός και ένας πρώην αλκοολικός συναντιούνται στο πλαίσιο των «12 Βημάτων» των Ανώνυμων Αλκοολικών. Ο δεύτερος αναλαμβάνει ρόλο καθοδηγητή, βοηθώντας τον πρώτο να φτάσει στο περιβόητο 5ο Βήμα — εκεί όπου καλείται να ομολογήσει τα σφάλματά του σε μια Ανώτερη Δύναμη και σε έναν άλλον άνθρωπο. Στην πράξη, όμως, αυτό που εκτυλίσσεται μπροστά μας είναι μια λεπτή μάχη εξουσίας, πίστης, ανδρισμού και ανάγκης για αποδοχή.
Ο Αλέξανδρος Χρυσανθόπουλος, που υπογράφει τη σκηνοθεσία και τη δραματουργική επεξεργασία, επιλέγει μια λιτή, σχεδόν ασκητική προσέγγιση. Το σκηνικό περιβάλλον λειτουργεί υποστηρικτικά, χωρίς περιττές φλυαρίες, επιτρέποντας στο βλέμμα να μένει προσηλωμένο στα πρόσωπα. Εκεί όπου πραγματικά «χτίζεται» η ένταση. Οι φωτισμοί υπογραμμίζουν διακριτικά τις μετατοπίσεις διάθεσης, ενώ η μουσική παρεμβαίνει όσο χρειάζεται, χωρίς να κατευθύνει συναισθηματικά τον θεατή.
Ο Παντελής Δεντάκης και ο Θάνος Τοκάκης δίνουν δύο ερμηνείες υψηλής ακρίβειας. Ο ένας πιο συγκρατημένος, με εσωτερικές ρωγμές που αποκαλύπτονται σταδιακά. Ο άλλος πιο εκρηκτικός, με μια σχεδόν ιεραποστολική βεβαιότητα που σταδιακά αρχίζει να τρίζει. Η χημεία τους είναι το μεγάλο ατού της παράστασης. Οι διάλογοι, συχνά καταιγιστικοί, εναλλάσσουν το χιούμορ με την ένταση, το σαρκασμό με την αμηχανία. Το κοινό γελά — και σχεδόν αμέσως μετά παγώνει.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η αλληγορική διάσταση του έργου. Η σχέση των δύο ανδρών θυμίζει πατέρα και γιο, μέντορα και μαθητή, εξουσιαστή και εξαρτημένο. Πίσω από τη συζήτηση για τον Θεό — «Θα μπορούσε ένα χάρτινο ποτήρι καφέ να είναι Θεός;» — κρύβεται μια βαθύτερη ανάγκη: να πιστέψουμε κάπου, σε κάτι, σε κάποιον. Να παραδώσουμε τον έλεγχο. Ή να τον κρατήσουμε σφιχτά.
Ο Ireland δεν χαρίζεται στους ήρωές του. Τους εκθέτει, τους φέρνει στα άκρα, τους αφήνει να ξεγυμνωθούν μπροστά μας. Και μέσα από αυτούς, ξεγυμνώνει και τη σύγχρονη ανδρική ταυτότητα — την ανάγκη για επιβεβαίωση, τη δυσκολία της ευαλωτότητας, τη σύγχυση ανάμεσα στη φροντίδα και την επιβολή. Το «5ο Βήμα» δεν μιλά μόνο για τον εθισμό στο αλκοόλ· μιλά για τον εθισμό στους ρόλους που υιοθετούμε για να μην αντιμετωπίσουμε αυτό που πραγματικά είμαστε.
Φεύγοντας από το θέατρο, δεν παίρνεις μαζί σου θεαματικές εικόνες ή μεγάλες σκηνικές εντυπώσεις. Παίρνεις, όμως, ερωτήματα. Πόσο εύκολο είναι να εμπιστευτείς; Πόσο έτοιμος είσαι να πεις την αλήθεια σου; Και τελικά, ποιος κρατά τη δύναμη σε μια σχέση «βοήθειας»;
Το «5ο Βήμα» στο Μικρό Χορν είναι μια παράσταση ουσίας. Σφιχτοδεμένη, καλοδουλεμένη και ερμηνευτικά στιβαρή. Ένα σύγχρονο έργο που, χωρίς θεατρικές υπερβολές, καταφέρνει να σε κοιτάξει κατάματα. Και αυτό, στο σημερινό θεατρικό τοπίο, είναι από μόνο του ένα σημαντικό βήμα.